آیات مهدوی عجل الله تعالی فرجه الشّریف در دعاها و زیارت ها

 در این فصل به گزاره هایی از دعاها و زیارت ها اشاره می شود که مضمون آیه ای از قرآن کریم است و آن آیه به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف تفسیر و تأویل شده است . البته آیه هایی که به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف تأویل شده است در قرآن فراوان است . در این جا تنها به آیه هایی که در عاها و زیارت ها آمده اشاره می شود .

1. در دعای افتتاح آمده است : « وَ اهدِنا بهِ لِما اختُلِفَ فیهِ مِنَ الحَقِّ بِاِذنِکَ اِنَّکَ تَهدی مَن تَشاءُ اِلی صِراطٍ مُستقیمٍ؛ خدایا ، ما را به وسیله حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف ، آن جا که در حق دچار اختلاف شده ایم به اذن خود هدایت کن که هر که را بخواهی به راه راست هدایت می کنی».

این عبارت اشاره به آیه 213 سوره ی بقره است : ( فَهَدَی اللهُ الَّذینَ آمَنوا لِما اختلفو فیهِ مِنَ الحَقِّ بِاِذنِهِ و اللهُ یَهدی مَن یَشاءُ اِلی صِراطٍ مستقیم) خدا ، آن هایی را که به حقیقتِ آن چه مورد اختلاف بود ایمان آورده بودند ، به فرمان خود هدایت نمود و خدا هر کس را بخواهد به راه راست هدایت می کند .

2. در زیارت آل یاسین ، به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف می گوییم : « السّلامُ عَلیکَ یا میثاقَ اللهِ الَّذی اَخَذهُ و وَکَّدَهُ ...؛ سلام بر تو ای عهد و پیمان خدا که پروردگار آن را از مردم گرفت و آن را محکم گردانید».

آیه ی 81 سوره ی آل عمران : ( وَ إِذ أَخَذَ اللهُ مِیثَاقَ النَّبِیِّینَ لَمَا آتَیتُکُم مِن کِتَابٍ وَ حِکمَةٍ ثُمَّ جَاءَکُم رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَکُم لَتُؤمَنُنَّ بِهِ وَ لَتَنصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقرَرتُم وَ أَخَذتُم عَلَی ذَلِکُم إِصرِی قَالُوا أَقرَرنَا قَالَ فَاشهَدُوا وَ أَنّا مَعَکُم مِن الشَّاهِدِینَ ؛ و هنگامی که خدا پیمان پیامبران را گفت که آن چه از کتاب و حکمت بر شما آوردم پس شما را پیامبرِ تصدیق کننده ی آن چه با شماست آمد ، البته به او ایمان آرید و البته یاری اش کنید ، گفت : آیا اقرار کردید و بر این پیمان گرفتید مرا ؟ گفتند : اقرار کردیم ، گفت : پس گواه باشید و من همراه شما از گواهان هستم. که بحث آن در نام ها و صفات امام علیه السلام گذشت.

3. در دعای عهد آمده است : « فَاَظهِر اللّهمَّ لَنا وَلیَّکَ و ابنَ بِنتِ نبیِّکَ المُسَمّی بِاسمِ رسولِکَ حتّی لا یَظفَرَ بِشَیءٍ مِنَ الباطِلِ اِلّا مَزَّقَةُ و یُحِقَّ الحَقَّ و یُحَقَّقَهُ ؛ ( ای خدا) ولیّ خود و زاده ی دخترِ پامبرت که هم نام حضرتش صلی الله علیه و آله و سلم می باشد از پرده غیبت بر ما ظاهر فرما تا آن که بر هر باطلی دست نیابد مگر آن که آن را در هم فرو ریزد و حق را ثابت و پایدار نماید ».

این فراز اشاره به چهار آیه قرآن دارد :

الف. ( لِیُحِقَّ الحَقَّ و یُبطِلَ الباطِلَ و لَو کَرِهَ المُجرِمون ) ؛ تا حق تثبیت شود و باطل از میان برود ، هر چند مجرمان کراهت داشته باشند .1

ب. ( ویُحِقُّ اللهُ الحَقَّ بِکَلِماتِهِ و لَو کَرِهَ المُجرِمون ) ؛ و حق را به کلمات و به وعده خویش تحقق می بخشد ، هر چند مجرمان اکراه داشته باشند.2

ج. ( و یُریدُ اللهُ اَن یُحِقَّ الحَقَّ بِکلِماتِهِ و یَقطَعَ دابِرَ الکافِرین) ؛ خدا می خواهد حق را با کلمات خود تقویت و ریشه کافران را قطع کند.3

د.( وَ یَمحُ اللهُ البَاطِلَ وَ یُحِقُّ الحَقَّ بِکَلِمَاتِهِ ) ؛ و خدا باطل را نابود کند و حق را به وسیله ی کلماتش تقویت کند.

در دعا و آیات ، سخن از احقاق حق را با اراده خدا و به وسیله کلمات خدا است . امام صادق علیه السلام در روایتی می فرماید: « نَحنُ الکَلِمات؛ کلمات ماییم».

درباره آیه ( وَ إِذ ابتَلَی إِبرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَاماً ) ؛ و هنگامی که ابراهیم را پروردگارش بیازمود با کلمه هایی پس آن ها را به انجام رسانید ، گفت : همانا تو را پیشوایی بر مردم قرار دادم4 ، امام صادق علیه السلام فرموده است : « این کلمه ها همان کلمه هایی است که حضرت آدم علیه السلام از خدای تعالی فرا گرفت ( نام 5 تن آل عبا) و خدا به وسیله آن ها توبه اش را پذیرفت».

نیز درباره کلمه « اَتَمّهُنَّ » می فرماید: « یعنی نُه نام دیگر از اولاد حسین بن علی (علیهما السلام ) تا قائم آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم ) را به پنج تن ملحق نمود ؛ بنابراین کلمه هایی که حضرت ابراهیم (علیه السلام ) به وسیله آن آزموده شد ، کامل تر و بالاتر از کلمه هایی است که حضرت آدم (علیه السلام ) فرا گرفت».

امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشّریف کَلِمَةُ الله است ، و خدا به وسیله او حق را زنده و باطل را نابود خواهد کرد .

4. امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشّریف در دعای قنوت خویش به خدا چنین عرضه می دارد: « فَاِنَّکَ اللّهمَّ قُلتَ و قَولُکَ الحَقَّ ( حتّی اِذا اَخَذتِ الارضُ زُخرُفها وازَّیَّنَت و ظَنَّ اَهلُها اَنَّهُم قادرونَ عَلیها أتیها أمرُنا لَیلاً أو نَهاراً فَجَعَلناها حَصیداً کَأن لَمّ تَغنَ بِالاَمسِ کَذلکَ نُفَصِّلُ الآیاتِ لِقومٍ یَتَفَکَّرونَ ) 5 ؛ پروردگارا ، به درستی که تو فرموده ای و فرموده ات حق است : آن گاه که زمین زیور به خود گرفت و بیاراست خود را و اهل آن پنداشتند بر آن توانا هستند امر ما در شبی یا روزی فرا رسید. پس آن را نابود ساختیم ، گویا که دیروز هیچ سبزه ای وجود نداشته است . این چنین نشانه ها را برای گروهی که اندیشه کنند شرح می دهم.»6

امام صادق علیه السلام می فرماید : « درباره بنی فلان سه آیه نازل شده است : خدای عزَّ و جَلّ فرمود : تا آن گاه که زمین از خرمی و سبزی به خود زیور بسته و آرایش کرده است و مردمش خود را بر آن توانا پندارند ناگاه فرمان ما به شبی یا روزی در رسد0 یعنی حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشّریف با شمشیر آید ) پس آن همه زیور زمین را درو کند و چنان خشک گردد که انگار دیروز در آن هیچ نبوده است ».7

در ادامه حدیث دو آیه دیگر را ذکر می فرماید( سوره انعام ، آیه 44 و 45 و سوره انبیا ، آیه 12 و 13 ) که مورد بحث ما نیست.

5. امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشّریف در دعای عَبرات چنین می فرماید: « اِلهی لا رُکنَ لی اَشَدُّ مِنکَ فَآوی اِلی رُکنٍ شَدیدٍ ؛ خدایا ، دست آویز محکمی جز تو ندارم که بدان چنگ زنم ».8 این عبارن اشاره به آیه 80 سوره هود دارد: ( قالَ لَو اَنَّ لی بِکُم قُوَّةً أو آوی اِلی رُکنٍ شَدیدٍ ) ؛ ( حضرت لوط ) گفت : ای کاش در برابر شما نیرویی داشتم یا تکیه گاه و پشتیبان محکمی در اختیارم بود .

امام صادق علیه السلام درباره این آیه می فرماید : « مقصود از « نیرو» ، قدرت امام قائم علیه السلام و مقصود از « رُکن شَدید» سیصد و سیزده تن یاران حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف است ». در روایت دیگری از امام ششم علیه السلام نقل شده که فرمود : « این که لوط به قومش گفت : ای کاش در برابر شما نیرویی داشتم ... ؛ مقصودش این بود که نیروی قائم علیه السلام را تمنا کند و رکن شدید یاران آن حضرت اند که یک مرد از آن ها توانِ چهل مرد را دارد و دلش از کوه آهنین محکم تر است و اگر به کوه های آهن بگذرند آن ها را از بین می برند ، و شمشیرهایشان را کنار نگذارند مگر هنگامی که خداوند عزو جل راضی شده باشد».9

6. در دعای احتجاب از امام زمان علیه السلام نقل شده است : « وانصُرِ الحَقَّ وأزهِقِ الباطِلَ اِنَّ الباطِلَ کانَ زَهوقاً ؛ خدایا حق را یاری کن و باطل را نابود ساز که باطل از بین رفتنی و نابود شدنی است».10 مضمون این قسمت از دعا ، در آیه 81 سوره اسراء ( بنی اسراییل ) آمده است : ( قُل جاءَ الحَقُّ و زَهَقَ الباطِلُ اِنَّ الباطِلَ کانَ زَهوقاً ) ؛ بگو حق آمد و باطل نابود شد . همانا باطل نابود شدنی است . امام صادق علیه السلام درباره این آیه می فرماید : « هرگاه قائم علیه السلام بپا خیزد ، دولت باطل از بین می رود».11

7. در زیارت « السّلامُ عَلی الحَقِّ الجدید » با این عبارت ، امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشّریف را مورد خطاب قرار می دهیم : « السّلامُ عَلی المَهدیِّ الَّذی وَعَدَ اللهُ عَزَّ و جلَّ بهِ الاُمَمَ اَن یَجمَعَ بهِ الکَلِمَ و یَلُمَّ بهِ الشَّعثَ و یَملَأَ بهِ الارضَ قِسطاً و عَدلاً و یُمَکِّنَ لَهُ و یُنجِزَ بهِ وَعدَ المؤمنین ؛ سلام برمهدی آن که خدای صاحب اقتدار و جلال ظهور او را به امت ها وعده داده که باورهای مختلف مردم را به وجود او گرد آورد و مردم را از تفرقه برهاند و زمین را به سب او پر از عدل و داد گرداند و همه موجودات قوی عالم را تحت قدرت او در آورد و وعده خدا به اهل ایمان به سبب حضرتش به وقوع پیوندد».12 هم چنین در « زیارت آل یاسین » است : « السّلامُ عَلَیکَ یا وَعدَ اللهِ الَّذی ضَمِنَه ؛ سلام بر تو وعده خدا که خدا آن را تضمین فرموده است ». در دعای قنوت نماز جمعه ( اللّهمَّ اصلح ...) از امام رضا علیه السلام این مضمون آمده است : « و أبدِلهُ مِن بَعدِ خَوفِهِ أمناً یَعبُدُکَ لا یُشرِکَ بِکَ شَیئاً ؛ خدایا ، خوف او را امنیت و آسایش گردان که تنها تو را می پرستد و چیزی را شریک تو قرار نمی دهد ».13 و در دعای افتتاح می خوانیم : « اللّهمَّ اجعَلهُ الدّاعِیَ اِلی کِتابِکَ و القائِمَ بِدینِکَ إستَخلِفهُ فی الارضِ کَما استَخلَفَت الَّذینَ مِن قَبلِهِ مَکَّن لَهُ دینَهُ الَّذیِ ارتَضَیتَهُ لَهُ اَبدِلهُ مِن بَعدِ خَوفِهِ أمناً یَعبُدُکَ لا یُشرِکُ بِکَ شَیئاً ؛ خدایا مقرر فرما که حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف دعوت به کتاب آسمانی تو کند وبه ترویج دین تو قیام فرماید و او را خلیفه خود در زمین قرار ده ، چنان که پیشینیان او را امام و خلیفه گردانیدی و او را برای برپایی دین او که پسندِ توست در زمین جای گزین فرما و خوف او را تبدیل به ایمنی گردان تا تو را بپرستد و هیچ با تو شریک نیاورد ».14 این فرازها و جمله های دیگر از دعاها و زیارت های مختلف 15 بیاتن و مضمون ایه 55 سوره نور است : (وعَدَاللهُ الَّذینَ آمَنوا مِنکُم و عَمِلوا الصّالحاتِ لَیَستَخلِفَنَّهُم فی الأرض کمَا استَخلَفَ الَّذینَ مِن قَبلِهِم و لَیُمَکِّنَنَّ لَهُم دینَهُمُ الَّذی ارتَضی لَهُم و لَیُبَدِّلَنَّهم مِن بعدخَوفِهِم أمناً یَعبُدُوننی لا یُشرِکونَ بی شَیئاً و مَن کَفَرَ بَعدَ ذلِکَ فاولئکَ هُمُ الفاسقون ) ؛ خدا به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل نیک انجام داده اند وعده فرمود که در زمین خلافت دهد ، چنان که امت های صالح پیامبران گذشته را جانشین پیشینیان خود ساخت و دین پسندیده آنان را در همه جا مسلط و نافذ گرداند و بر همه مؤمنان ، پس از ترس و هراس از دشمنان ، ایمنی کامل عطا فرماید که مرا عبادت کنند، هیچ به من شرک نورزند و هر که پس از آن کافر شود پس آن گروه همان فاسقان تبه کارند.

امام صادق علیه السلام می فرماید :

« این آیه درباره امام قائم علیه السلام و اصحاب آن حضرت نازل شده است ».

امام سجاد علیه السلام آیه را تلاوت کرد و فرمود : « به خدا سوگند آن ها شیعیان ما هستند . خدا این کار را به دست مردی از ما انجام خواهد داد و اوست مهدی این امت و هم او که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره اش فرمود : اگر جز یک روز از دنیا باقی نماند ، خدا آن روز را آن قدر طولانی خواهد ساخت تا مردی از خاندانِ من که نامش نام من است بیاید و زمین را پر از عدل و داد کند ، هم چنان که ازظلم و ستم پر شده باشد».17

8. در دعای عَبرات آمده است : « یا مَن لا اِلهَ سِواهُ یا مَن یُجیبُ المُضطَرَّ اِذا دَعاهُ ؛ ای کسی که معبودی جز او نیست . ای کسی که جواب انسان را هنگامی که مضطر شده و تو را می خواند می دهی».18

تعبیری که در این دعا آمده بر مبنای آیه 62سوره نمل است : « اَمَّن یُجیبُ المُضطَرَّ اِذا دَعاهُ و یَکشِفُ السُّوءَ و یَجعَلُکُم خُلفاءَ الأرضِ ) ؛ آن کیست که دعای بیچاره مضطر را آن گاه که او را بخواند به اجابت می رساند و رنج و اندوه را برطرف می سازد و شما را جانشینان زمین قرار می دهد؟ در توضیح این آیه امام صادق علیه السلام می فرماید : « این آیه درباره ی قائم آل محمد علیهم السلام نازل شده است . هرگاه که خروج کند معمم شود و در کنار مقام ابراهیم نماز گذارد و به درگاه پروردگارش تضرع نماید . پس هیچ چیزی از او ردّ نشود».

9. در دعای استغاثه به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف آمده است : « فَعَجَّلَ اللهُ فَرَجَکَ و سَهَّلَ مَخرَجَکَ و قَرَّبَ زَمانَکَ و کَثَّرَ انصارَکَ و أعوانَکَ و أنجَزَلکَ ما وَعَدَکَ فَهُوَ أصدَقُ القائلینَ و نُریدُ أن نَمُنَّ عَلی الَّذینَ استُضعِفوا فی الأرضِ و نَجعَلَهُم أئِمَّةً و نَجعَلَهُمُ الوارِثینَ ؛ خدا در گشایش امر تو عجله فرماید و راه قیام تو را آسان گرداند و زمان تو را نزدیک فرماید و یاران و هم کارانت را فراوان کند و آن چه به تو وعده فرموده است به انجام برساند که خدا بهترین و راستگوترینِ گویندگان است که می فرماید: اراده کرده ایم که بر کسانی که در زمین ضعیف نگه داشته شده اند منت گذاریم و آن ها را پیشوا و وارث زمین قرار دهیم».

مانند همین تعبیر در دعای سلام الله الکامل ذکر شده است.19 در آیه ی 5 سوره ی قصص چنین آمده است : ( وَنُریدُ أَن نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ استُضعِفُوا فِی الأَرضِ وَ نَجعَلَهُم أَئِمَّةً وَ نَجعَلَهُم الوَارِثِینَ ) . امام علی بن ابی طالب علیه السلام می فرماید: « کسانی که در روی زمین ضعیف شده اند آل محمدند ، خدای تعالی مهدی ایشان را مبعوث می کند ، پس ایشان را عزیز می گرداند و دشمنان شان را ذلیل»20 . در روایت دیگری از امام صادق علیه السلام درباره این آیه آمده است : « این آیه جاری است درباره ی ما اهل بیت تا روز قیامت و در هر عصری امامی از ما خواهد بود ».

/ 0 نظر / 14 بازدید