مسأله غیبت در قرآن کریم

 

 

 

 

                                                                                                                          پس بگو غیب را فقط خدا می داند، پس منتظر باشید. من نیز با شما انتظار خواهم کشید.

در مورد تفسیر این آیه از حضرت ثامن الائمه امام رضا (علیه السلام) منقول است که فرمود:

ما احسن الصبر و انتظار الفرج اما سمعت قول الله عزوجل فانتظروا انی معکم رقیب و انتظروا انی معکم من المنتظرین فعلیکم بالصبر فانه انما یجی الفرج علی الیأس فقد کان الذی من قبلکم اصبر منکم.

چقدر صبر و انتظار فرج نیکوست. آیا نشنیده اید که خداوند در قرآن می فرماید منتظر باشید و مراقبت را از دست ندهید؟ پس، صبر پیشه سازید زیرا هنگام یأس و ناامیدی، فرج و گشایش شود، به درستی که پیشینیان از شما شکیباتر و صبورتر بودند.

 

تفسیر نمونه

 

در تفسیر مذکور راجع ب آیة «الذین یؤمنون بالغیب» می گوید: مقصود از غیب در این آیه عبارت است از آنچه که از دیدگاه بشر و حواس ظاهری او پنهان است.

بنابراین و با توجه به اینکه غیبت امام عصر (علیه السلام) نیز از دیدگاه انسانها پنهان است، اعتقاد به آن ایمان به غیب است.

 

تفسیر شبر

 

در تفسیر مذکور راجع به آیة مورد بحث می گوید:

بما غاب عن حواسهم من معرفة الصانع و صفاته و النبوة و قیام القائم و الرجعة و البعث و الحساب و الجنة و النار.

ایمان به غیب عبارت است از باور داشتن آنچه که از حواس ظاهر پنهان است مانند شناخت خداوند و صفات او، شناخت انبیاء و قیام حضرت قائم، رجعت و مبعوث شدن در قیامت و حساب و بهشت و جهنم.

 

تفسیر روان جاوید

 

تفسیر مذکور در مورد آیه مورد بحث روایتی از حضرت امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: «الذین یؤمنون» شیعیان ما هستند که به غیب این عالم ایمان می آورند و نماز را بپا داشته و به قیام قائم ما و حق بودن آن ایمان دارند.

همچنین فرموده اند که پرهیزکاران، شیعیان امیرالمومنین علیه السلام هستند و غیب،‌ حجت غایب است.

و به این آیة‌ شریفه استدلال فرمودند:

و یقولون لولا انزل علیه آیة من ربه فقل انما الغیب لله فانتظروا انی معکم من المنتظرین.

اگر نشانه ای از جانب خداوند نازل می شد (مثلاً خوب بود) پیامبر، بگو غیب مخصوص خداوند است، پس شما منتظر باشید که من نیز از منتظرانم.

 

تفسیر اطیب البیان

 

کتاب تفسیر مزبور در خصوص آیه مبارکة «الذین یؤمنون بالغیب» روایاتی نقل می کند که خلاصة آنها از این قرار است:

برخی از روایات ایمان به غیب را اعتقاد به وجود مبارک حضرت مهدی (علیه السلام) در دوران غیبت می دانند. از جملة آنها روایتی است منقول از حضرت صادق (علیه السلام) که فرمودند:

من اقر بقیام القائم انه الحق.

کسی به غیب ایمان دارد که به قیام حضرت قائم (علیه السلام) اقرار داشته باشد و بداند که آن حق است.

البته،‌ لازمة قیام آن حضرت این است که در حال حاضر در غیبت باشند و پس از طی ایام غیبت، زمانی که خداوند متعال صلاح می داند، قیام فرمایند.

باز کتاب تفسیر فوق در تفسیر آیه شریفة «یا ایها الذین امنوا اصبروا...» چنین نقل می کند که منظور از این آیه، اطاعت از فرمان ائمه سلام الله علیهم اجمعین و ارتباط داشتن با آن ذوات مقدسه است.

بنابراین، در عصر حاضر و این زمان تکلیف همة مردم است که با وجود مقدس امام عصر (علیه السلام) در ارتباط باشند، اوامر آن حضرت را اطاعت و نواهی آن عزیز را ترک و هر چه بیشتر برای تعجیل در امر ظهورش دعا کنند و منتظر باشند.

 

تفسیر برهان

 

کتاب مزبور در تفسیر آیة «فقل انما الغیب لله فانتظرا انی معکم من المنتظرین» از حضرت صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند:‌

المتقون شیعة علی و الغیب هو الحجة القائم و شاهد ذلک قول الله عزوجل «و یقولون لولا انزل علیه آیة من ربه فقل انما الغیب لله فانتظروا انی معکم من المنتظرین».

پرهیزکاران در این آیه شیعیان علی (علیه السلام) هستند و منظور از غیب، حجت قائم است که از نظرها پنهان است و شاهد بر این مطلب آیة شریفة «لولا انزل علیه ایة...» است.

قال رب فانظرنی الی یوم یبعثون قال فانک من المنتظرین الی یوم الوقت المعلوم.

(شیطان) گفت: خدایا مرا تا روز محشر مهلت ده. (خداوند) فرمود: تو از مهلت داده شدگانی تا روز معلوم.

وهب بن جمیل غلام اسحاق بن عمار می گوید:

سألت ابا عبدالله (علیه السلام) عن قول ابلیس «رب فانظرنی الی یوم یبعثون...» قال له وهب جعلت فداک ای یوم هو؟ قال یا وهب أتحسب انه یوم یبعث الله فیه الناس؟ ان الله أنظره الی یوم یبعث فیه قائمنا فاذا بعث الله قائمنا کان فی مسجد الکوفه جاء ابلیس حتی یجثوبین یدیه علی رکبتیه فیقول یا ویله من هذا الیوم فیأخذ بناصیته فیضرب عنقه فذلک الیوم الوقت المعلوم.

از حضرت صادق (علیه السلام) دربارة گفته ابلیس در آیة «رب فأنظرنی الی یوم یبعثون...» سوال نموده عرض کردم: قربانت گردم، مقصود چه روزی است؟ فرمودند: وهب، خیال کردی منظور روز قیامت است؟ نه، منظور روز قیام قائم ماست. خداوند ابلیس را تا روز قیام قائم ما مهلت داده است و چون آن حضرت قیام کند و به مسجد کوفه تشریف فرما شود، شیطان می آید و دو زانو جلو آن حضرت می نشیند و می گوید وای بر من از این روز! سپس حضرت پیشانی او را می گیرد و وی را گردن می زند. این است آن روزی که به او وعده داده شده است.

 فانتظروا انی معکم من المنتظرین.

منتظر باشید، من نیز با شما از منتظرانم.

 

احمد بن محمد از حضرت رضا (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت فرمودند:

 

ما أحسن الصبر و انتظار الفرج أما سمعت قول العبد الصالح و انتظروا انی معکم من المنتظرین فاذکر الاء الله.

چقدر صبر و انتظار فرج (حکومت آل محمد) نیکوست. آیا نشنیده ای که بندة صالح خداوند (حضرت موسی بن جعفر علیهما السلام) فرمود: منتظر باشید که من هم منتظرم و نعمتهای خداوند را یاد کنید؟

تبصره. حضرت صادق (علیه السلام) فرمودند: آیا می دانی منظور از نعمتهای خداوند چیست؟ عرض شد: خیر. فرمودند: منظور ولایت ما اهل بیت است.

 

روایت دیگر

 

از جابربن عبدالله انصاری روایت شده است که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) در حدیثی در مورد ائمه دوازده گانه سلام الله علیهم اجمعین چون به نام مقدس حضرت قائم (علیه السلام) رسیدند، فرمودند:

طوبی للصابرین فی غیبته طوبی للمتقین علی محبتهم اولئک من وصفهم الله فی کتابه فقال «الذین یؤمنون بالغیب» ثم قال اولئک حزب الله لا ان حزب الله هم الغالبون.

خوشا به حال آنان که در زمان غیبت او صبر می کنند. خوشا به حال پرهیزکارانی که آنان (یعنی ائمة علیهم‌السلام) را دوست داشته باشند. اینها کسانی هستند که در قرآن توصیف شده اند که «الذین یومنون بالغیب». سپس فرمودند: حزب الله اینها هستند و البته حزب خداوند پیروز خواهد بود.

البته، مراد پیروزی بر دشمن و نیز پیروزی در جنگ با هواهای نفسانی درونی است.

 

تفسیر نور الثقلین

 

یا ایها الذین امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتقواالله لعلکم تفلحون.

ای کسانی که ایمان آوردید، در دینداری صابر و بردبار باشید و رابطة خویش را حفظ کنید.

کتاب تفسیر نور الثقلین به نقل از کتاب اصول کافی از حضرت امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت فرمودند:

ان الله تبارک و تعالی لما خلق نبیه و وصیه و ابنته و ابنیه و جمیع الائمة علیهم السلام و خلق شیعتهم اخذ علیهم المیثاق و ان یصبروا و یصابروا و یرابطوا و ان یتقوا الله.

هنگامی که خداوند تبارک و تعالی رسول گرامی و وصی او و حضرت زهرای مرضیه و سایر ائمه علیهم‌السلام و شیعیان را خلوع فرمود، از آنها پیمان گرفت که صبر کنند و در مقابل شداید بردبار باشند و ارتباط خود را حفظ کنند و تقوا را از دست ندهند.

 

و در حدیث دیگر دربارة حفظ ارتباط با حجت حق چنین آمده است:

 

عن یعقوب السراج قال قلت لابی عبدالله علیه السلام تبقی الارض یوماً بغیر عالم منک یفزع الناس الیه قال فقال لی اذا لا یعبدالله یا ابایوسف لاتخلوا الارض من عالم منا ظاهر یفزع الناس الیه فی حلالهم و حرامهم ان ذلک المبین فی کتاب الله قال الله «یا ایها الذین امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا» اصبروا علی دینکم و صابروا عدوکم ممن یخالفکم و رابطوا امامکم و اتقوا الله فیما امرکم به و افترض علیکم.

یعقوب سراج می گوید که به حضرت صادق (علیه السلام) عرض کردم: زمین یک روز بدون عالمی (امام)از شما خالی می ماند که مردم در گرفتاریها به او پناه ببرند؟ به من فرمودند: در این صورت کسی خداوند را پرستش نخواهند کرد. ای ابا یوسف، زمین از وجود عالمی از ما که مردم در حلال و حرام به او مراجعه کنند خالی نخواند ماند و این مطلب در قرآن کریم بیان شده و خداوند فرموده است «یا ایها الذین امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا». در دین داری صابر، در مقابل اذیت دشمنان بردبار و با امام زمان خود در ارتباط باشید و در اطاعت از امر او و آن چیزهایی که بر شما واجب فرموده است از خدا بترسید.

 

در روایت دیگر از حضرت امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که آن حضرت فرمودند:

 

و صابروا قال عدوکم مع ولیکم و رابطوا قال المقام مع امامکم و اتقوا الله لعلکم تفلحون قلت تنزیل قال نعم.

در مقابل اذیتهایی که در راه ما می بینید صابر باشید. عرض کردم: «صابروا» یعنی چی؟ فرمودند: در مقابل دشمنی با امامتان بردبار باشید. عرض کردم: «و رابطوا» یعنی چه؟ فرمودند: با امام خودتان در ارتباط باشید و از خداوند بترسید تا رستگار شوید. عرض کردم: این آیه برای همین مطلب نازل شده است؟ فرمودند: آری.

 

تأویل الایات الظاهره

 

از حضرت باقر (علیه السلام) در مورد آیه شریفه «ذلک الکتاب لاریب فیه ...» سوال شد، فرمودند:

«الکتاب» امیرالمومنین لاشک فیه انه امام «هدی للمتقین» فالایتان لشیعتناهم المتقون «الذین یؤمنون بالغیب» و هو البعث و النشور و قیام القائم و الرجعة.

مراد از «الکتاب» امام امیرالمومنین (علیه السلام) است که در امامت او هیچ تردیدی نیست، منظور از «هدی للمتقین» در هر دو آیه شیعیان ماست که پرهیزگارند و مراد از «الذین یؤمنون بالغیب» اعتقاد به قیامت و حضور در صحرای محشر و قیام حضرت قائم (علیه السلام) و بازگشت جمعی از مؤمنان و کافران محض به دنیاست.

الذین یؤمنون بالغیب...

آنان که به غیب ایمان دارند...

در قرآن کریم آیاتی دربارة غیبت حضرت بقیة الله (علیه السلام)، نازل شده که از جملة آیات مزبور آیه فوق الذکر استو خداوند تبارک و تعالی در وصف بندگانش می فرماید که بندگان من کسانی هستند که به غیب ایمان دارند. مفسران قرآن، این ایه را چنین معنی فرموده اند که منظور از ایمان به غیب،‌ اعتقاد به امام غایب از نظر است:

عن داود بن کثیر الرقی عن ابی عبدالله علیه السلام فی قول الله عزوجل «هدی للمتقین الذین یؤمنون بالغیب...» قال من اقر بقیام القائم علیه السلام انه حق.

از داود کثیر رقی از حضرت امام صادق (علیه السلام) روایت است که در مورد فرمودة حقتعالی در آیه «هدی للمتقین...»، منظور و مراد، افرادی هستند که به قیام حضرت مهدی (علیه السلام) اقرار دارند و دیگر اینکه این قیام را حق می دانند.

همان گونه که خوانندگان عزیز ملاحظه می فرمایند، اقرار به قیام حضرت بقیة الله (علیه السلام) و قبول اینکه این قیام حق است نشانة اعتقاد و ایمان به غیب آن سرور غایب از نظر است.

یحیی بن ابوالقاسم می گوید که از مام صادق (علیه السلام) در مورد آیه شریفة «الم، ذلک الکتاب لاریب فیه... » سؤال کردم، فرمودند:

المتقون شیعة علی علیه السلام و الغیب هو الحجة الغائب و شاهد ذلک قول الله عزوجل «ویقولون لولا انزل علیه ایة من ربه فقل انما الغیب لله فانتظروا انی معکم من المنتظرین» فاخبر عزوجل ان الایة هی الغیب و الغیب هو الحجة و تصدیق ذلک قول الله عزوجل «وجعلنا ابن مریم و امه ایة» یعنی حجة .

متقیان، شیعیان علی (علیه السلام) هستند و غرض از غیب حجت غایب است و دلیل بر اثبات این مطلب فرمایش خداوند تبارک و تعالی در آیة شریفة «و یقولون لولا...» است. بدین ترتیب، خداوند خبر داده است که «آیة» یعنی غیب و غیب همان حجت غایب است و دلیل صحت این مطلب فرمایش خداوند است در آیة «وجعلنا ابن مریم و امه ایة» (و ما فرزند مریم (حضرت عیسی (علیه السلام)) را حجت قرار دادیم) و «آیة» یعنی حجت.

 

مجمع البیان

 

صاحب کتاب شریف و تفسیر نفیس مجمع البیان در تفسیر آیة «الذین یؤمنون بالغیب» می فرماید:

بما غاب عن العباد علمه عن ابن مسعود و جماعة عن الصحابة و هو اولی لعمومه و یدخل فیه ما رواه اصحابنا عن زمان غیبة المهدی و وقت خروجه.

معنی ایمان به غیب یعنی آن چیزی که علم به آن از نظر مردم و بندگان مخفی است و این از ابن مسعود و گروهی از صحابه منقول است و این مطلب از وجهی که سابقاً نقل شد (که منظور از ایمان به غیب، ایمان به قیامت و بهشت و دوزخ است) اولی و صحیح تر به نظر می رسد، زیرا این نکته عام است و چنانکه اصحاب ما نیز بیان کرده اند عمومیت آن شامل زمان غیبت حضرت مهدی (علیه السلام) و هنگام قیام ظهورشان نیز می شود.

 

تفسیر تبیان

 

کتاب مبارک تفسیر تبیان در ذیل آیه «الذین یؤمنون بالغیب» به نقل از ابن عباس، غیبت امام عصر (علیه السلام) را از مصادیق غیب و اعتقاد به آن را ایمان به غیب می داند:

و اما الغیب ... و قال جماعة من الصحابة کابن مسعود و غیره ان الغیب ما غاب عن العباد علمه من امر الجنه و النار و الارزاق و الاعمال و غیر ذلک و هو الاولی عام یدخل فیه ما رواه اصحابنا من زمان الغیبة و وقت خروج المهدی علیه السلام.

و اما مفهوم «غیب»... بطوریکه جماعت و گروهی از اصحاب مانند ابن مسعود و دیگران گفته اند غیب چیزی است که علم و شناخت آن از نظر افراد و مردم پنهان باشد و از آن جمله است اعتقاد به بهشت و دوزخ و موضوع رزق و روزی بندگان و اعمال مردم و غیر اینها. البته. این معنی اولی و شایسته تر است زیرا عمومیت دارد و با مفهومی که گروهی دیگر از اصحاب نیز دربارة این آیه نقل کرده اند که مراد از غیب زمان غیبت حضرت مهدی (علیه السلام) و هنگام قیام آن سرور (علیه السلام) مطابقت دارد.

 

تفسیر صافی

 

تفسیر مبارک صافی در ذیل آیه شریفة «الذین یؤمنون بالغیب» می فرماید:

بما غاب عن حواسهم من توحید الله و نبوة الانبیاء و قیام القائم والرجعة و البعث و الحساب و الجنه و النار و سائر الامور التی یلزمهم الایمان بهام مما لایعرف بالمشاهده و انما یعرف بدلائل نصبها الله عزوجل علیه.

غیب چیزی است که از نظر پنهان باشد مانند توحید و نبوت پیامبران و قیام حضرت قائم و رجعت و برانگیخته شدن در قیامت و حساب و بهشت و دوزخ و دیگر اموری که ایمان به آنها لازم است ولی با چشم ظاهر قابل رؤیت نیست و فقط با دلایل و نشانه هایی که خداوند متعال برای آنها قرار داده است امکان شناخت و آگاهی نسبت به آنها وجود دارد.

بنابراین، همان گونه که خوانندگان ارجمند ملاحظه می فرمایند، یکی از اقوال در تفسیر آیه فوق و مصداق های غیب، قیام حضرت بقیة الله (علیه السلام) می باشد و لازمه آن اعتقاد به غیبت آن بزرگوار است و در غیر این صورت بدیهی است که غیب معنی ندارد.

 

جامع الجوامع

 

تفسیر مذکور ایمان به غیب را در آیة «الذین یؤمنون بالغیب...» چنین معنی فرموده است:

الغیب انه التصدیق لله فیما أخبربه رسوله مما غاب عن العباد علمه من ذکر القیمة و الجنه و النار و غیرذلک.

غیب عبارت است از تصدیق کردن آنچه که خداوند عالم به پیامبر عزیزش خبر داده است مانند قیامت، بهشت و دوزخ و غیر اینها، و یکی از مواردی که خداوند به پیامبرش خبر داده و در روایات عدیده موجود می باشد،‌ غیبت فرزندش حضرت مهدی (علیه السلام) است.

 

تفسیر ابوالفتح رازی

 

تفسیر فوق در مورد آیة مبارکة «الذین یومنون بالغیب» می گوید: در تفسیر اهل بیت علیهم‌السلام رسیده است که مراد از غیب، مهدی امت (علیه السلام) است که از نظر مردم غایب می باشد ولی در قرآن و اخبار به ظهور آن حضرت وعده داده شده است. اما در قرآن:‌

وعد الله الذین امنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم...

در این آیه خداوند وعده فرموده است که صاحبان ایمان و اعمال پسندیده را حکومت بخشد و این آیه به قیام حضرت بقیة الله (علیه السلام) تفسیر شده است.

 

اما در اخبار:

 

قوله علیه السلام لو لم یبق من الدنیا الا یوم واحد لطول الله ذلک الیوم حتی یخرج رجل من اهل بیتی... .

در این حدیث رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) از قیام حتمی و مسلم فرزند خود، حجت منتظر در آخرالزمان خبر داده اند.

از مجموعة روایاتی که در تفسیر آیه شریفة «الذین یؤمنون بالغیب» در این مختصر بیان نمودیم چند نکتة ارزنده به دست می آید:

1. ایمان به غیب از مشخصات اهل ایمان است.

2. شیعیان به امام غایب از نظر اعتقاد و ایمان دارند.

3. غیبت حضرت بقیة الله حجة بن الحسن (علیه السلام) از اسرار بزرگ الهی است.

4. کسانی که به امامت حضرت بقیة الله (علیه السلام) معتقدند و در زمان غیبت آن وجود مقدس صبر می کنند، از مقام والایی برخوردارند.

5. کسانی که به امام غایب ایمان و اعتقاد دارند از حزب مخصوص خداوند متعال هستند و پیروزی نهایی برای آنها خواهد بود.

همچنین، استفاده می شود که غیبت از جانب خداوند است و

/ 0 نظر / 17 بازدید